ODKRYCIE ZAGINIONEGO ARCYDZIEŁA

NEOGOTYCKA SREBRNA ZASTAWA

Aleksandra i Barbary KELCH

WYKONANA PRZEZ PRACOWNIĘ

FABERGÉ

źródło: www.adamszymanski.com.pl
zdjęcia i montaż: Marcin Mendyk

   Zastawa Kelchów to dzieło legendarne. To jedno z najbardziej podziwianych dzieł wykonanych przez pracownię Fabergé. Zastawa zachwycała kunsztem wykonania, doskonałym stylem, fantazją form i dekoracji. Eugeniusz Fabergé (syn Piotra Karola) uważał zastawę Kelchów za najważniejsze dzieło ze srebra wykonane przez pracownię Fabergé. O jej wyjątkowości świadczy również fakt, że w tajemniczych okolicznościach zniknęła i do dziś znana była tylko ze zdjęć i projektów. Odnalezione właśnie części pozwalają lepiej poznać to arcydzieło. 

Zastawa Kelchów. Odnalezione części i projekty.

   Zastawa Aleksandra i Barbary Kelch została wykonana w stylu neogotyckim w 1900 r. w moskiewskim oddziale Fabergé. Aleksander Kelch zapłacił za zastawę ogromną sumę 125 000 rubli. Dla porównania oba cesarskie prezenty wielkanocne w formie jajek zamówione przez Mikołaja II w 1900 r. kosztowały "tylko" 13 500 rubli. Cena, którą zapłacił Aleksander czyni z zastawy Kelchów najdroższe dzieło Fabergé ze srebra jakie kiedykolwiek wykonano w pracowni. 

Widok zastawy Kelchów prezentowanej na wystawie w 1902 r.

   Powstanie zastawy jest związane z budową i urządzaniem wnętrz pałacu Kelchów w Petersburgu. Najważniejszym pomieszczeniem w pałacu była reprezentacyjna jadalnia urządzona w stylu neogotyku angielskiego. Barbara Kelch zażyczyła sobie, aby styl zastawy nawiązywał do dekoracji jadalni. Dzięki temu życzeniu zarówno w dekoracji zastawy i jadalni znajdowały się smoki, średniowieczne tarcze, lilie heraldyczne, korony i litera "K" nawiązująca do nazwiska właścicieli

Widoki jadalni pałacu Kelchów w Petersburgu

   Aleksander i Barbara Kelch tworzyli niezwykłą parę. Ona była spadkobierczynią moskiewskiego kupca milionera Iwana Bazanowa, a on pochodził z rodziny o tradycjach wojskowych. 
W oknach znajdujących się w wykuszu w jadalni znajdują się dwa witraże, w których przedstawieni są Aleksander i Barbara przebrani w średniowieczne stroje. Aleksander jest przedstawiony jako rycerz, a Barbara jako średniowieczna dama ubrana we wspaniałą suknię.

Witraże portretowe przedstawiające Aleksandra i Barbarę Kelch

   Barbara Kelch uwielbiała dzieła Fabergé. W latach 1898-1905 Aleksander podarował żonie siedem prezentów wielkanocnych w formie jajek wykonane przez Fabergé. Kolekcja jajek Fabergé należąca do Barbary Kelch tworzy największy zbiór takich dzieł wykonanych dla osoby prywatnej. Więcej jaj Fabergé powstało tylko dla dworu cesarskiego na zamówienie carów Aleksandra III i Mikołaja II. 

Barbara Kelch na zdjęciu z około 1894 r.

   Zastawa Kelchów została zaprojektowana przez znakomitego rosyjskiego architekta, znawcę i propagatora gotyku Fiodora Schechtela
Część projektów wykonanych przez Schechtela zachowała się do naszych czasów. Przedstawiają one niektóre części należące do Smoczej zastawy Kelchów.  

Oryginalne projekty zastawy Kelchów 

   Barbara Kelch zażyczyła sobie, aby styl zastawy nawiązywał do wystroju jadalni dlatego w dekoracji zastawy zostały przedstawione smoki, gryfy, gotyckie ostre łuki, tarcze, korony, lilie i monogram w formie litery "K". 
Litera "K" z charakterystycznym daszkiem zdobi części serwisu oraz znajduje się na ścianie w wykuszu w jadalni pomiędzy witrażami portretowymi Aleksandra i Barbary Kelch. 

Litera "K" zdobi ściany jadalni i znajduje się najduje sięProjekty zastawy Kelchów wykonane przez architekta Fiodora Schechtela

   Charakterystyczna litera "K" z daszkiem była jednym z najważniejszych elementów dekoracji zastawy. Jest to inicjał pochodzący od nazwiska właścicieli - Kelch. 
Monogram w formie litery "K" zdobił niektóre naczynia i przedmioty należące do zastawy. 

Litera "K" zdobiąca niektóre części zastawy Kelchów. Fot. 1900 r.

   Zastawa Kelchów była stale przechowywana i prezentowana w jadalni. W 1905 r. zastawa Kelchów została sfotografowana ustawiona na półkach kredensów w jadalni pałacu Kelchów w Petersburgu (to jedyne znane takie zdjęcie).
W tym samym roku Barbara odeszła od Aleksandra i wyjechała do Moskwy. Zabrała ze sobą zastawę i kolekcję jaj Faberge. Zastawa została umieszczona w moskiewskim pałacu Bazanowów. 
W czasie rewolucji w 1918 r. zastawa Kelchów została skonfiskowana i następnie przetopiona. 

Widok zastawy Kelchów w jadalni pałacu. Około 1905 r.

   Przez następne sto lat o zastawie Kelchów nie mamy żadnych informacji, jak również żadna część tej zastawy nie pojawiła się na rynku antykwarycznym lub w znanych kolekcjach. 
Sytuacja zaskakująco zmieniła się w XII 2016/I 2017 r. Na rynku antykwarycznym pojawił się zbiór dzieł pochodzących z pracowni Fabergé. Wśród nich znajdowały się dwa noże wykonane w niespotykanym w dorobku pracowni stylu gotyckim
Szczegółowe badania przeprowadzone przez dr Adama Szymańskiego potwierdziły hipotezę, że odnalezione zabytki stanowią część gotyckiej zastawy Kelchów.

Widok odnalezionych części zastawy Kelchów

   Dekoracja noży została wykonana w stylu gotyckim. Posiadają one bogato zdobione trzonki, na których znajdują się główne motywy dekoracyjne i symbole identyfikujące zastawę. 
Trzonki noży mają kształt graniasty. W końcowej części są ozdobione wklęsłym motywem gotyckiej arkady. Na przedniej stronie trzonka znajduje się relief w formie zwieńczonej koroną tarczy z monogramem w formie litery „K” i szarfy. Dodatkowo trzonek w końcowej części posiada dekorację podkreślającą jego krawędzie. W dolnej części uchwytu znajduje się ornament w formie lilii.

Widok odnalezionych części zastawy Kelchów

   W 1900 r. tuż po wykonaniu zastawy w pracowni Fabergé zostały wykonane jej zdjęcia. Na jednym z tych oryginalnych zdjęć zostały uwiecznione sztućce pochodzące z zastawy Kelchów. 
Dekoracja sztućców przedstawionych na zdjęciu jest formalnie identyczna z dekoracją odnalezionych części zastawy Kelchów. 

Oryginalna fotografia sztućców pochodzących z zastawy Kelchów. Fot. 1900 r.

   Dekoracja odnalezionych zabytków jest identyczna jak dekoracja sztućców przedstawionych na zdjęciu zachowanym z zbiorach rodziny Fabergé (kliknij zdjęcie obok). 

Widok odnalezionych części zastawy Kelchów